Poortwachter in Amsterdam

Bouwput

Amsterdam bouwt aan haar toekomst met de aanleg van een nieuwe metrolijn. De stad is al jaren een bouwput. Vooral de aanblik op het centrum vanaf het station ziet er weinig aanlokkelijk uit. Bouwkranen en schuttingen beheersen het zogenaamde Open Havenfront.
Bij thuiskomst viel me pas de poortwachter op links in de onderhoek van de foto. De bewaker van de poort naar het niemandsland – het gebied waar miljoenen metroreizigers in de toekomst gebruik zullen maken van de halte Centraal Station – heeft weinig te doen. Er rammelt zelden iemand aan deze stadspoort.

Stadspoorten

Amsterdam bouwde aan het einde van de vijftiende eeuw haar eerste stadsmuren en zal toen ook een rommelig aanzien hebben vertoond. Deze vestingwerken bestonden uit verdedigingstorens en stadspoorten, onderling verbonden door een stadsmuur. Van deze Middeleeuwse stadsmuur is niets meer over, maar in de kademuur van de Geldersekade bevinden zich nog stukken zandsteen van deze stadsmuur. In deze tijd was nog geen sprake van een vierentwintiguurseconomie. De stadspoorten van Amsterdam werden na zonsopgang geopend en werden om halftien 's avonds gesloten. Nadat de poort gesloten was brachten soldaten de sleutels naar het stadhuis, waar ze in de sleutelkist werden opgeborgen. De sleutel van de sleutelkist werden door de soldaten vervolgens naar een van de burgemeesters gebracht. Na zonsopgang voltrok het ritueel zich in omgekeerde volgorde.

Stadsvernieuwing

In de tweede helft van de negentiende eeuw brak Amsterdam, net als andere Nederlandse steden, alle verdedigingswerken af. Slechts hier en daar bleef een Middeleeuwse getuige overeind. Een voorbeeld hiervan is de Sint Antoniespoort. Deze stadspoort verloor haar functie al in de zestiende eeuw door stadsuitbreidingen. Het poortgebouw werd waaggebouw en zetel van het Lucasgilde. Kunstenaars als Rembrandt, Meindert Hobbema en Jacob van Ruysdael schreven zich hier in als lid van het gilde.
Alleen een schilder als George Hendrik Breitner zou de hedendaagse graafwerkzaamheden in Amsterdam hebben kunnen appreciëren.

Stadsschoon

Het door Van Dale als 'het schone van een stad in haar architectuur en aanleg' omschreven begrip zou door de schilder van Amsterdam zijn aangegrepen voor een serie schilderijen in aardkleuren. Zijn voorstellingen van binnenstebuiten gekeerde plaatsen zouden een energiek en ambitieus beeld van Amsterdam hebben opgeleverd.
George Hendrik Breitner bezat de gave om het onooglijke stadsbeeld en de culturele veranderingen van zijn tijd in een cosmetische operatie tot kunst te verheffen. Dit 'oppimpen' of kortweg 'pimpen', zoals we dat tegenwoordig noemen, had Breitner kunnen voortzetten op zijn geliefde stekjes op het Damrak en het Rokin.

Lees verder: meer informatie over Amsterdam

Amsterdam
Amsterdam A/z
Centraal Station
Damrak
Grachtenpanden